S
StoryPublisher
Guest
लैंगिक शिक्षण
वैवाहिक जीवन सुखी आणि समृद्ध होण्यात समाधानी लैंगिक जीवनाचा फार मोठा वाटा आहे. वैवाहिक जीवनात सुखदुःखाचा वाटा पतीपत्नीनी समानतेने उचलावा असं जर मानलं तर लैंगिक जीवनात मात्र ती भोग्य वस्तू म्हणून का ठरावी ? भावनेच्या भरात तिनं आपली इच्छा व्यक्त केली तर तिला वाईट चालीची कामिनी मानवयाचे आणि क्वचित प्रसंगी तिनं नापसंती दर्शविली तरी ती धर्मपत्नी म्हणून तिच्यामनाविरुद्ध समागम करावया, हा कुठला न्याय ? गर्भारपण-बाळंतपण ह्या सातत्याने येत राहणाऱ्या दिव्यातून ती आत्ता कुठं मोकळी होऊ पाहाते आहे आणि लैंगिक जीवनाचा मोकळेपणनं आनंद घेण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अशावेळी तिच्या निरनिराळ्या वयातील भूमिकेनुरूप तिला लैंगिक ज्ञान मिळाले – मुलगी, तरुणी, नववधू, पत्नी आणि माता या सर्व अवस्थेत तिला योग्य मार्गदर्शन मिळालं तर लैंगिक शिक्षण हा सुखाचा मूलमंत्र ठरेल.
लैंगिक शिक्षण खरं म्हणजे आपल्याकडे नवीन नाही. वात्स्यायनादी ऋषिमुंनींनी त्याचा शास्त्रीय बैठकीवर विचार करून ग्रंथरचानाही केली होती. त्यांनी त्याला असं अवास्तवं महत्त्व दिलं नव्हतं. तसा तो विषय त्याज्यही मानला नव्हता. पुढे त्याला अनिष्ठ वळण लागलं आणि त्याचा बाऊ करून तो विषय त्याज्य मानला गेला. औद्योगिकरण आणि शहरीकरणामुळे समाजजीवन झपाट्याने बदलत गेल व स्त्री पुरुष संमिश्र समाजपद्धती वाढत गेली, प्रौढ विवाहकडे तरुण वर्ग झुकू लागला. लैंगिक भावनेला खतपाणी घालून चेतविणारं हरतऱ्हेचे वाङ्मल, व्यावसायिक भडक जाहीर बाजी व करमणूकीची साधने ह्यामुळे भोगवादी स्वैराचाराला उधाण आलं. त्यामुळं अवांच्छीत गर्भधारणा, गर्भपात, गुप्तरोग ह्याचं प्रमाण दिवसेंदिवस वाढू लागलं. ह्या सर्व परिस्थिमुळे समाजशास्त्रज्ञांना वैद्यकवर्गाला व शिक्षणतज्ज्ञांना निकोप व जबाबदार लैंगिक शिक्षण देण्याची गरज भासू लागली. लैंगिक शिक्षणात पुढील माहितीचा अंतर्भाव होण्याची आवश्यकता आहे.
(१) स्त्री पुरुष जननेंद्रियाची शारीरिक रचना व कार्य व त्याचा अर्थ
(२) भिन्नलिंगी व्यक्तिमत्त्वाच्या आकर्षणाचा अर्थ जाणिवा व त्यायोगे दुसऱ्यावर अन्याय होणार नाही ह्याबाबत मार्गदर्शन.
(३) जोडीदाराची निवड : गुण-दोष
(४) जीवनातून निर्माण होणाऱ्या जबाबदारीची आणि परिणामाची व त्यातील कर्तव्यबुद्धीची जाण निर्माण करणे.
(५) गुप्तरोगांची माहिती.
(६) जबाबदार पालकत्वाच्या दृष्टिकोणातून कुटुंबनियोजनाची माहिती देणं.
स्त्रीपुरुषाच्या जीवनात त्याच्या वयोमानानुसार त्यांना झेपेल एवढे लैंगिक शिक्षण शालेय शिक्षणक्रमांतून व पालकांकडून घरोघरी दिलं गेलं पाहिजे. मुलीला मातेकडून व मुलाला पित्याकडून पौगंडावस्थेत निरनिराळ्या पद्धतीनं ज्ञान दिलं गेलं पाहिजे.
वैवाहिक जीवनातील लैंगिक आनंद हा जसा शारीरिक आहे त्साच तो मानसिक व भावनिकही आहे. परस्परांच्या सहवासात एकमेकांना सर्वस्वी जाणून घेणं एकात्मता व समंजसपणा निर्माण करणं, शरीरांचा शोध घेताना लैंगिकसंबंध ही त्याची एक इष्ट आनंददायक परिणिती आहे. ह्याची माहिती आवश्य आहे. कुणाची एकाला इच्छा झाली, किंवा संबंध नकोसा वाटला, तर मुळातच त्याबद्दल सूचना देणं शहापणाचं कसं असत, त्यात स्त्रीत्वाला किंवा पुरुषार्थाला धक्का बसण्याचं कारण नाही, हे स्पष्ट केलं पाहिजे.
५ ते १२ वयोगट
ह्या वयात त्यांना लैंगिक आकर्षणाची भावना निर्माण झालेली नसते.
शाळेत : प्राथमिक आरोग्याचे धडे देत असताना निसर्गातील प्रजोत्पादनाची माहिती पुरविणे. ह्याचा संदर्भ पुढील शिक्षणात मनुष्याच्या प्रजोत्पादनाशी जोडावयाचा असतो.
घरोघरी आईवडील आपल्याला आचरणातून सहजपणे काही ज्ञान उद्दिष्ट व मूल्ये यांचे संदेश मुलांमुलींना देत असतात. लहान मुलं कुतहलापोटी आपल्या शरीराचा शोध घेतात व स्वतःच्या अवयवांपासून आनंद घेतात. उदाहरणार्थ लिंगाशी खेळणं,. नागडे उघडं वावरणं. अशावेळी पालक त्यांना रागवतात व चापटसुद्धा मारतात. लिंगाशी निगडीत गोष्टी घाण असतात लज्जास्पद आणि लपवावयाच्या असतात. अशा भावना मुलाच्या मनावर कुठंतरी खोलवर रुजतात व त्याबाबतची माहिती मिळविण्याची धिटाई मोकळेपणा त्यांना वाटत नाही. एवढंच नव्हे, तर भावी लैंगिक जीवनावर अशा अनुभवाचा विपरीत परिणाम होण्याची फार शक्यत असते. पालक विशेषतः स्त्रिया मुलामुलींशी वागताना त्यांच्यात भेदभाव करतात आणि मुलांमध्ये अहंगंड व मुलंमध्ये न्यूनगंड निर्माण करतात. ह टाळायला पाहिजे. लहान मुलं कुतुहलाच्यापोटी अनेक प्रश्न विचारून भंडावतात व पालक कौतुकानं, सहजतेनं त्याची उत्तरेही देतात परंतु ‘मी कुठून आलो ? कसा आलो ? या प्रश्नांबाबत बिचकतात. पळवाट शोधून खोटी उत्तर देताततर कधी रागवतातसुद्धा. मुलाचे वय, त्याची जाण लक्षात घेऊन त्याला समजेल अशा सोप्या भाषेत, पण थोडक्यात व झेपेल ( मुलामुलींच एकत्र खेळणं, अभ्यास करणं हेत्यांच्या मन्ला निरोगीपण मिळवून देत असतं. मुलांचं वय, त्यांची जाण लक्षात त्यांना समजेल अशा सोप्या भाषेत, पण झेपेल एवढं शास्त्रीय ज्ञान निःसंकोचपणे द्यायला हवे. ) एवढं शास्त्रीय ज्ञान निःसंकोचपणे त्यांना दिलं पाहिजे.
पौगंडावस्थेतील वयोगट १२ ते १८ :
शालेय व विश्वविद्यालयापर्यंत शिक्षणक्रमात मानवी प्रजोत्पानाच्या अवयवांची रचना, कार्यपद्धती त्याचा अर्थ व उद्दिष्ट सांगितली पाहिजेत. गुप्तरोग, संभोग, जबाबदार लैंगिकत्व ह्याचं ज्ञान दिलं पाहिजे. त्यासाठी शिक्षकही तयार करण्यची जरुरी आहे.
घरोघरी : आईनं आपल्या मुलीला मासिक पाळी सुरू होण्याच्या सुमारास तिची मानसिक बैठक तयार करावयास हवी. शरीरात होणारे बदल, भिन्नलिंगी व्यक्तिमत्त्वाचं आकर्षण, मासिक पाळी ह्याचे उद्देश व हे सर्व फरक कसे स्वागतार्ह आहेत ह्याची कल्पना दिली पाहिजे. मासिक पाळीच्या वेळची स्वच्छता, विश्रांती त्याबाबतचे गैरसमज नीट सांगितले पाहिजेत. संमिश्र समाजात वावरताना विशेषतः एकांताची स्थळे, होस्टेल्स, हॉटेल्स, शिबिरे व सहली अशा ठिकाणी मुलांच्या बरोबर जो आनंद मिळतो, सहवास घडतो त्या त्यावेळी आकर्षणाच्या, शरीरस्पर्श, सुखाच्या धुंद वातावरणात त्याच्या आनंदाला कुठं आवर घालावयास पाहिजे व तो का, हे सूचित करणं अवश्य आहे. लैंगिक संबंध व त्याचे परिणाम ह्यांची जाणीव निःसंकोचपणे दिली जाणे योग्यच ठरेल.
विवाहपूर्व अवांच्छित गर्भधारणेचा धोका कस असतो व जिला अनियमित पाळी असते तिला कसा फसवतो, स्वतः मुलगी भीतीने पाळी चुकल्याचे कसे लपविते हे उघड स्पष्टपणे सांगितले पाहिजे. आणि मुलींमध्ये आपल्याबद्दलचा विश्वास निर्माण केला पाहिजे नाहीतर फार उशीर झाल्यावर मुली डॉक्टरांकडे आणण्यास येतात, आई म्हणते ‘मला कल्पनाच आली नाही’ आईवडिलांची एकमेकांतील आदरणीय पेमाची नाती, त्यांचे जबाबदार लैंगिक जीवन, दैनदिन जीवनातील त्यांच्या परस्परपूरक व्यक्तिगत उन्नतीला वाव देणाऱ्या भूमिका ह्या सर्वांचा परिणाम मुलाच्या मनावर सहजरीत्या होत असतो, हीच घरगुती संस्कृती त्यांच्या वैवाहिक जीवनाची उद्दिष्टं व मूल्य ठरवित असते. नुसत शालेय पुस्तकी लैंगिक शिक्षण त्याची गुणवत्ता वाढवू शकत नाहीतं.
नववधूला मातेने द्यावयाचे लैंगिक शिक्षण :
वैवाहिक जीवनातील लैंगिक आनंद हा जसा शारीरिक आहे त्साच तो मानसिक व भावनिकही आहे. परस्परांच्या सहवासात एकमेकांना सर्वस्वी जाणून घेणं एकात्मता व समंजसपणा निर्माण करणं, शरीरांचा शोध घेताना लैंगिकसंबंध ही त्याची एक इष्ट आनंददायक परिणिती आहे. ह्याची माहिती आवश्य आहे. कुणाची एकाला इच्छा झाली, किंवा संबंध नकोसा वाटला, तर मुळातच त्याबद्दल सूचना देणं शहापणाचं कसं असत, त्यात स्त्रीत्वाला किंवा पुरुषार्थाला धक्का बसण्याचं कारण नाही, हे स्पष्ट केलं पाहिजे. दोघांच्याही स्वेच्छेनं दोघांच्याही आनंदासाठी कुठंलही दडपण न आणता जर लैंगिक संबंध झाला, तरच तो संभोग ठरतो, नाहीतर तो नुसताच भोगच असतो. तसच दोघांनाही एकचवेळी आणि दरवेळी आनंदाचा उच्चांक गाठला पाहिजे आणि त्या संभोगसुखाची तीव्रता प्रत्येक वेळी जाणवली पाहिके. ही भ्रामक कल्पना मोडली जाणे जरुरीच आहे. संभोगक्रिया कष्ट व दुःखप्रद होत असेल, तर वेळीच तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन उपचार करण्यास त्यांनी लाजू नये हे सुचविले पाहिजे, अनेक नवविवाहितांना पहिलीच गर्भधारणा नकोशी होते आणि ते गर्भपातासाठी डॉक्टरकडे येतात. अशा पहिल्याच खेपेला गर्भपातास कुणी डॉक्टर तयार होत नाहीत. पण असा प्रसंग येऊच नये. मनोवांच्छित गर्भधारणा व्हावयास हवी असेल, तर आपापसात मोकळेपणानं अगोदरच विवाहानंतर किती दिवसांनी ही जबाबदारी घ्यावयाची हे ठरवून संततीनियमनाचा सल्ला वेळीच घेणं हेच योग्य ठरेल, अशी चर्चा तुम्ही अगोदरच करा आणि सल्ला घ्या. हे आईनं मुलीला वेळीच सुचविणे महत्त्वाचं आहे. काहींना पहिल्याच आठवड्यात लैंगिक संबंधानंतर योनीस्त्राव योनीमुखावर खाज सुटणं, आग होणं, लघवीची आग होण सुरु होतं. अशावेळी निराश होऊन घाबरण्याचे कारण नाही. त्यासाठी परिणामकारक उपाययोजना असते. ( मुलीच्य शरीरात बदल होत जात असताना आईनं तिला लैंगिक शिक्षन द्यायला हवं. )
विवाहितांच्या काही शंका
मासिक पाळी आणि लैंगिक संबंध
वैयक्तिक स्वच्छता, शारीरिक त्रास व मानसिक अस्वस्थता लक्षात घेऊन मासिक पाळी चालू असताना लैंगिक संबंध ठेवणं योग्य नाही.
गर्भवती स्त्री आणि लैंगिक संबंध
गर्भवती स्त्रीला योनीस्त्रावांचा त्रास होत नसेल, तिची मानसिक अवस्था व शारीरिक प्रकृत्ती गर्भवाढीच्या दृष्टीनं उत्तम असेल व तिला गर्भपाताचा पूर्वतिहास नसेल, तर अशा स्त्रीनं पहिल्या चार पाच महिन्यांत दोघांच्याही आनंदासाठी संभोग करण्यास हरकत नाही.
बाळंतपणानंतर केव्हा संभोग करणे इष्ट ?
बाळंतपणानंतरच्या काही दिवसात अशकतपणा, योनीमार्गातील स्त्राव, कंबर दुखणं सुरू असतं, म्हणून सर्वसाधारणपणे बाळंतपणा नंतर दोन ते तीन महिन्यांनी संततीप्रतिवेधक उपाययोजना करून संबंध सुरू करण्यास हरकत नाही. बाळंतपणानंतर जोपर्यंत मासिकपाळी सुरू होत नाही आणि जोपर्यंत बालकाचे स्तनपान चालू असतं तोपर्यंत लैंगिक संबंधातून गर्भधारणा होत नाही हा एक मोठा गैरसमज आहे.
उतारवय- म्हातारपण आणि लैंगिक संबंध
म्हातारपणी लैंगिकसंबंध ठेवणं हे काहीतरी लज्जास्पद आणि गैर आहे असं मानणं चूक आणि अन्यायकारक आहे. पती-पत्नीची इच्छा आणि क्षमता असेल तर लैंगिक संबंध चालू ठेवणं योग्य आणि हितकारक आहे. शारीरिक व लैंगिक क्षमतेनुसार अशा संबंधाबद्दलच्या अपेक्षा आणि पद्धती बदलाव्या लागतील एवढचं.
लैंगिक संबंधाबद्दलची निरीच्छता
काहींना अशा संबंधाबद्द्ल इच्छाच नसते किंवा घृणा असते, किंवा त्या व्यक्ती अशा व्यवहारात रमूच शकत नाहीत किंवा त्यांना त्या दुःखदायक असतात अशांनी तज्ज्ञांकडून वेळीच उपाययोजना करून घेणं आवश्यक आहे.
लैंगिक संबंधाचे प्रमाण
हे वैयक्तिक क्षमतेवर व आनंद मानण्याच्या कल्पनेवर अवलंबून आहे. लैंगिक संबंधामुळे थकवा येऊन त्याचा दैनदिन जीवनावर विपरीत परिणाम होत नसेल व तो संबंध दोघांनाही आनंददायक होत असेल तर त्याला कुठलही प्रमाण किंवा माप लावणं योग्य ठरणार नाही.
लैंगिक भावनेला उत्तेजित करणारी व क्षमता वाढविणारी औषधे.
अशा औषधांचा अजिबात उपयोग होत नाही, उलट त्यामुळे निराशा पदरी येऊन न्यूनगंड मात्र निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. अशा व्यक्तींनी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन आधुनिक शास्त्रीय उपाययोजना विशेषतः मानसोपचाराच्या पद्धतीनं करणं हितकारक ठरेल.
संतती नियमनाची साधनं व लैंगिक संबंध
कुठलीही योग्य अशी साधन वापरली, किंवा कुणाचीही नसबंदी, शस्त्रक्रिया झाली असली, तरी त्याचे कुठलेही वाईट परिणाम लैंगिक क्षमतेवर होत नाहीत. काहीजण मुठीत संभोग करून वीर्य पाडतात. काहीजण वीर्य योनीबाहेर पडू देतात. यात स्त्रीवर अन्यायच होतो. क्वचित प्रसंगी दोघांच्याही भावनेसाठी असा संबंध केला तर अपवाद म्हणूनच असावा. तो एक नित्याचा प्रकार असेल तर त्याचा स्त्रीच्या मनावर तसंच शारीरिक प्रकृतीवर वाईट परिणाम होत आणि काही वेळा योग साधला नाही, तर गर्घधारणेचाही धोका निर्माण होतो. योग साधण्यासाठी दोघांच्याही मनावर नेहमीच ताण पडतो. जरी कामजीवन हा मानवी जीवनातला एक अत्यंत आनंददायी व जीवनाला स्थीरता आणणारा महत्त्वपूर्ण घटक आहे, तरी ते जीवनाचे सर्वस्व नव्हे. लैंगिक शिक्षण, कुटुंब जीवन शिक्षण या अर्थानं ते शिकावलं, तर मानवाची गुणवत्ता वाढू शकेल आणि असं परिपूर्ण शिक्षण सुखाचा मूलमंत्र ठरू शकेल !
आपल्या वयात येणार्*या मुलांना लैंगिक शिक्षण कसे द्यायचे हा कित्येक पालकांना पडलेला गहन प्रश्न असतो. शाळा-कॉलेजात पालकांना व्याख्यान देण्याचा योग येतो तेव्हा हा प्रश्न हमखास विचारला जातो. एका बाजूने पाहिले तर विषय नाजूक नि गुंतागुंतीचा वाटतो तर त्याची सत्य बाजू अशी की हे केवळ विज्ञानाचे एक अंग आहे, हेच आपण विसरून गेलेले असतो. वास्तविक, शरीर शिक्षण (डशु शर्वीलरींळेप) ही काही चुटकीसरशी आटोपता येणारी बाब नाही. तो मुलांवर कुटुंबात होणार्*या संस्काराचा भाग असतो. त्यासाठी पालकांना मुलांसाठी वेळ द्यावा लागतो. (पण, आजच्या मॉडर्न काळातील डॅडी-मम्मींना मुलांसाठी वेळ कुठे असतो ?) मग मुलेही त्यांच्या वासल्य नि खपतेची भूक आधुनिक उपकरणाद्वारे भागवितात. त्यांना, तिथे कित्येकदा चुकीची माहिती मिळते. एखादा पालक दूरदर्शनवर चित्रपट वा सिरियल पहात आहे. त्यात एखाद्या जोडप्याचा शृंगार चालू आहे. तोच आठवी-नवतील त्यांचा मुलगा किंवा मुलगी तिथे अचानक येते. पालक हातातील रिमोटने त्या कार्यक्रमाचे चॅनेल बदलतो. मुले चाणाक्ष असतात. जिज्ञासू असतात. आपल्यापासून काहीतरी लपविले जात आहे, हे त्यांच्या लक्षात येते. त्यांची उत्सुकता चाळविली जाते… त्यापेक्षा, ते दृश्य चालू ठेवावे. पालकांनी पाल्याची प्रतिक्रिया काय असते, ती पहावी. तो किंवा ती प्रत्यक्ष काही बोलले नाही तरी त्यांची देहवोली ओळखावी, असा एखादा प्रसंग म्हणजे मुलांना लैंगिक शिक्षण देण्याची संधी असते. अशावेळी काय घडू शकते, बघा. मुलांच्या मनात प्रश्न उमटतो. ‘ही मोठी माणसे नग्न होऊन एकमेकांच्या अंगावर लोळतात कशाला ?’ ‘त्यांना लाज वाटत नाही का ?’ ‘एरवी आपण बाथरुममध्ये आंघोळ करतो किंवा टॉयलेटमध्ये संडासाला बसतो, तेव्हा तर दरवाजा आतून कडी बंद करतो. मग यांचे हे वागणे असे कसे ?’ आपल्याकडील परंपरागत संस्कारामुळे मुलांना हे प्रश्न पडतात, तेव्हा पालकांनी त्यांना विश्*वासात घेऊन प्रौढांच्या शृंगाराविषयी, त्यांना एकमेकांवरील प्रेम-आपुलकी व्यक्त करण्यासाठी मिळणार्*या कामजीवनाच्या वरदानाविषयी स्पष्ट पण हळूवार माहिती द्यावी. स्तन, योनी, लिंग यांच्या कार्याची शास्त्रोक्त माहिती पुरवावी. त्यामुळे आपले वय वाढत असताना, शरीरात होणारे बदल आपली जबाबदारी वाढवित असतात, याची त्यांना जाणीव व्हायला लागेल. शरीरातले हे बदल नेमके कसे व का होतात, हे कळले तर त्यांना मानसिक आघात बसणार नाहीत. शेवटी, मानवी कामजीवन हे वैद्यकीय, मानसिक नि अध्यात्मिक या तिन्ही क्षेत्रांनी व्यापलेले असते आणि पालकांनी आध्यात्म्याचा चपखल वापर केला तर लैंगिक शिक्षणाचे काम सोपे होते. शाळेत शिकणारी तरुण मुले घरात असणारा, एक विज्ञाननिष्ठ मित्र घरात टीपॉयवर एका तज्ज्ञ डॉक्टरांचे ‘सेक्स एज्युकेशन’ या विषयावरील पुस्तक ठेवायचा त्यात शरीराच्या गुप्त भागांची चित्रे होती. पाहुणे आलेले मित्र किंवा नातेवाईक त्याला विचारत, ‘‘ हे रे, काय ? मुलांच्या हाती पडेल ना ?’’ ‘‘हो, त्यासाठीच मी ते बाहेर ठेवतो. ते वाचतात नि प्रश्न विचारतात आणि हा विषय समजून घेतात.’’ अशा समजंस शिक्षणामुळे, मुलं प्रौढांना अचानक नग्नावस्थेत बघण्याचा प्रसंग येतो तेव्हा भांबावत नाहीत. नववीतल्या आपल्या मुलाला बाथरुममधून नग्नावस्थेत बाहेर पडताना, बापाने बघितले तेव्हा त्याला त्याने सहजपणे विचारले,’’ काय रे बेटा, तुझ्या चुटकूलीजवळ केस कसे वाढायला लागले आहेत ?’’ मुलगा त्या संभ्रमात होता. त्या प्रसंगाचा आधार घेऊन त्या बापाने मुलाला त्याच्या वाढत्या शरीरातील, त्यातील बदलाची आणि त्यात प्रवेश होत असलेल्या पुरुषत्त्वाची माहिती दिली. स्वप्नदोष (नाईट फोल्ड) सारख्या होऊ घातलेल्या प्रक्रियेची माहिती पुरवून त्याला सजग केले. तसेच आठवीतल्या मुलीने घरी आल्यावर मम्मीला तिच्या शाळेत घडलेली घटना सांगितली. तिची वर्गमैत्रिण अचानक चक्कर येऊन पडली, तेव्हा तिच्या पायावरून रक्त ओघळताना तिने पाह्यले नि ही मुलगी खूप घाबरली होती. मग, आईने तिला विश्*वासात घेऊन, मासिक पाळीची माहिती दिली. वयात येणार्*या मुलींना निसर्ग माता बनण्याचे वरदान देतो, त्याचीच ही सुरुवात हे त्या शाळेकरी मुलीला पटले. आपली अंतवस्त्रे स्वच्छ घामशोषक, कापसाची बनलेली असली पाहिजेत. अंतर्भाग सतत सुके राह्यले पाहिजेत. अन्यथा आपले लैंगिक भाग त्त्वचारोगाचे बळी पडतात. चेहर्*याप्रमाणे त्यांचीही नियमित काळजी घ्यायला हवी. कारण तीही महत्त्वपूर्ण कार्ये करीत असतात. हे मुलाना पटवून देताना, शरीर शिक्षणासाठी हात घालता येतो. तेव्हा, हे असे प्रसंग पालकांनी मुलांना घरच्या घरी लैंगिक शिक्षण देण्यास वापरावेत. त्यामुळे, आपली मुले शरीराने प्रौढ होता हाता मानसिकदृष्ट्या देखील परिपक्व होत जातील
माणसाचे मन हे एक अजब रसायन आहे. वेळोवेळी दृग्गोचर होणाऱ्या मनाच्या क्रिडेला संपूर्ण मानसशास्त्रीय बैठक असते. विषय काहीसा स्पोटक, पण शास्त्रीय मीमांसा बानवकशी - सोन्याएवढीच झळ्झळीत.
पन्नाशीत असलेल्या किंवा पन्नाशी ऒलांडलेल्या स्त्री - पुरूषांनी लैंगिक - सुख मिळवायचे तर या लेखातील सूचना लक्षात ठेवायला हव्यात.
आपल्या भारतीय संस्कृतीत लैंगिकता ह्या शब्दाचा फारच बाऊ केला जातो. ह्या शब्दाच्या निव्वळ उच्चारानेसुध्दा वातावरणात संकोच, लज्जा निर्माण होते. शास्त्रीय सत्यापेक्षा लैंगिक आयुष्य अनुभवणे हे निरोगी, निकोप जीवनाचे लक्षण आहे. ह्या उलट विषयवासनेबद्दल अनिच्छा हे अनारोग्याचे लक्षण आहे. जसजसे आपण वयाने प्रौढ बनत जातो. तसतसे लैंगिक सुख घेण्याची घरज उरत नाही, असा एक गैरसमज, समजात रूढ आहे. सत्य हे आहे. की प्रौढावस्थेतसुध्दा व्यक्ती लैंगिक आयुष्य पूर्वायुष्यातील रसिकवृत्तीने व समरसतेने जगू शकतात.
एखादा साठीचा माणूस त्याच्या तरूणपणीच्या आयुष्याप्रमाणे खवय्या असू शकतो. त्याचप्रमाणे तारूण्यात त्याने अनेक अनुभवलेले लैंगिक सुख त्याचप्रमाणात तो उतार वयातही अनुभवू शकतो. भूक लागल्यावर खाणे ही ज्याप्रमाणे प्रत्येक स्त्री, पुरूषाची गरज आहे, अगदी तशीच लैंगिक आयुष्य अनुभवण्याची त्याची नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे. सर्वसाधारणपणे असा एक समज (गैर?) समाजात सर्वदूर पसरलेला आहे की उतारवयात स्त्री, पुरूषांनी समातमाचे सुख गेणे हे शिष्टसंमत नाही, पण हे खरे नाही. एखादे जोडपे वयाच्या तिशीत लैंगिक सुख ज्या उत्कटतेने घेऊ शकते, पण हे खरे नाही. इखादे जोडपे वयाच्या तिशीत लैंगिक सुख ज्या उत्कटतेने घेऊ शकते, त्याच उत्कटतेने पन्नाशीतही ते जोडपे समागमसुख अनुभवू शकते.
नैसर्गिक इच्छा दबून राहिल्या तर
सर्वसाधारणपणे भारतीय जनमानसात अशी एक दृढ कल्पना आहे की, समागमाचा उद्देश म्हणजे अपत्यप्राप्ती! त्यामुळे मुल बाळ झात्यावर समागमाची आवस्यकता नाही, अशी भ्रामाक कल्पना कित्येक जोडपी उराशी बाळगून असतात. त्यामुळे एकदा चौकोनी कुटुंब तयार झाले की, लैंगिक संबंध कमी होत जातात व त्यामुळे पतीपत्नीपैकी एखाद्याला लैंगिक इच्छा अनावर झाली तरी ते आपल्या जोडीदारापुढे व्यक्त करणे हे सुध्दा त्यांना अपराशीपणाचे वाटते. या नैसर्गिक इच्छा अशा दबून राहिल्या म्हणजे दु:ख, नैताश्य, अगतिकता यासारख्या भावना मूळ धरू लागतात. आयुष्य दिशाहीन व एकाकी वाटू लागते. सर्व कळत असते पण वळत नाही.
आम्हा भारतीयांच्या बाबतीत वैवाहिक आयुष्यातील लैंगिक अनुभवांवर ‘धर्म’ या संकल्पनेचा जबरदस्त पगडा आहे. शिवाय पालकांकडून लैंगिक आयुष्याबद्दलचे स्पष्ट व शास्त्रशुध्द धडे नव्या जोडप्याला मिलण्याची शक्यता जवळजवळ नसतेच. त्यामुळे मग नवविवाहितांचे लैंगिक आयुष्य असमाधानकारक बनते. सर्वात महत्वाचा मुद्दा हा आहे, की समजा एखाद्या जोडप्याच्या बाबतीत लैंगिक अनुभव समस्याप्रधान असेल तर त्या गोष्टीचा परिणाम त्यांच्या वैयक्तिक, कौटुंबिक, सामाजिक, व्यावसायिक जीवनावर गंभीरपणे होतो.
उतारवयातील स्त्रीयांमधील लैंगिक समस्यांची काही कारणे पुढीलप्रमाणे
साधारणत: पन्नाशीतील स्त्री ही आपल्या आयुष्याबद्दल उदासीन बनलेली असते. कुटुंबाच्या पालनपोषणताच तिचे आयुष्य खर्ची पडलेले असते. अर्थात स्त्रियांची या वयातील मानसिक परिपक्वता इथपर्यंत येऊन पोहचलेली असते, की लैंगिक आयुष्य जगण्यात एकप्रकारचे अपराधीपण नसून आनंद, किंवा सुख आहे, असे त्यांना मनापासून वाटते. अपत्यप्राप्ती किंवा गुप्तरोगाचा संभव आता नसणारच ह्या भावनेमुळे त्या जास्त मोकळ्या बनलेल्या असतात. त्या काही कारणांमुळे अशा वयातील स्त्रियांची कामेच्छा फुलूनही येते.
बऱ्याचशा स्त्रियांना ह्या वयात आपल्या पतीबद्दलचे नैसर्गिक आकर्षन नव्याने जाणवू लागते. शारीरिकदृष्ट्या उत्तम व टुकटुकीत राहाण्यासाथी, व्यक्तिमत्व आकर्षक करण्याकडे तिचा कल वाढतो. त्यामुळे पन्नाशीच्या सुरवातीला ’दुसरा मधुचंद्र’ साजरा करण्याचे दिवस लाभतात.
वरील मनोवस्था जी एला स्त्रीगटाच्या बाबतीत साकार होते, पणे ह्याउलट स्त्रियांचा असाही एक वाढतो गट आहे की, जो समागमसुखाबाबतीत टोकाची भूमिका गाठतो. अशा स्त्रियांना आपल्या तरूण वयात कामऊद्दीपन होण्याची शक्ती कमी असते.
भिन्नलिंगी आकर्षण कमी असते. ह्या स्त्रिया मग प्रौढपणी उत्तेजित होत नाहीत. मग ह्या स्त्रिया असा समज करून घेतात, की या उतारवयामुळे आपण लैंगिक बाबतीत उदासीन आहोत. या समजुतीमुळे त्या स्वत:ची कमतरता, अस्वस्थता कमी करण्याच्या उद्योगाला लागतात.
आपल्या समाजात विधवा किंवा परित्यक्ता स्त्रिया क्वचितच पुनर्विवाह करतात. अशी संधी ज्यांना मिळत नाही त्या स्त्रिया सततची एक असुरक्षिततेची भावना घेऊन जगत असतात. ह्या भावनेवर मात करण्यासाठी मग त्या धर्मकांडांच्या मागे लागतात. समाजसेवा, धंदाव्यसाय ह्यात स्वत:ला गुंतवून टाकतात किंवा मुला-नातवंडांची नको इतकी काळजी घेण्यात गर्क राहतात. त्यांच्या लैंगिक भावभावनांचा निचरा नैसर्गिकपणे होत नसल्याने त्या शारीरिक पातळीवर कमालीच्या दमतात, हर प्रयत्*नांती संभोगसुख न मिळाल्याने निर्माण झालेले ताणतणाव अशा स्त्रिया कमी करतात. त्यामुळे ऋतूनिवृत्तीपूर्व काळातच स्त्रियांना त्यांच्या पुढील लैंगिक आयुष्याबद्दल शास्त्रीय (Counselling) देणे हिताचे ठरेल. लैंगिक आयुष्याबद्दल असुरक्षित असामाधानी, अज्ञानी स्त्रियांचे पुढील आयुष्यातील ताणतणाव त्यामुळे हलके होण्यास मदत होईल.
प्रौढावस्थेतील पुरूषवर्गाचा त्यांच्या वैयक्तिक पातळीवरून अलग अलग पध्दतीने विचार केल्यास त्यांची मनोवृत्ती वेगवेगळ्यां सहा स्तरांवर विभागली जाईल.
१. लैंगिक अनुभवातील तोच तोचपणा
ह्यामुळे पत्*नीविषयी कंटाळवाणा सुर निघत राहतो. सर्वसाधारणपणे पुरूष हा एकाच वेळी अनेक स्त्रियांबद्दल लैंगिक आकर्षण वाटण्याच्या निसर्गदत्त प्रवृत्तीत मोडतो. साहजीकच पत्*नीशी (एकाच स्त्रिशी) सततचा लैंगिक अनुभव घेण्याच्या एकसुरीपणामुळे त्याचे पत्*नीविषयीचे शारीरिक आकर्षण उत्तरोत्तर कमी होत जाते. साहजिकच प्रौढ पुरूषामध्ये एक प्रकारची लैंगिक विफलता, क्वचित वैमनस्य त्यामुळेच निर्माण होते. हे लैंगिक आकर्षण, समर्पणभाव लोप पावण्याची इतरही कारणं असतात. त्यांची व्यावसायिक व सामाजिक जीवनातील व्यग्रता, कुटुंबाचे संवर्धन अशासारख्या जबाबदाऱ्यामुळे तो लैंगिक जीवनाबद्दल उदासीन होऊ शकतो.
२. कामेच्छाचे कमी जास्त प्रमाण
४० ते ६० वयोगटातील बहुतेक पुरूष आपला धंदा-व्यवसाय, कार्यालयीन उद्योग म्हणजेच ’करियर’ ह्यामध्ये इतके गुंतून गेलेले असतात की त्यांना इतर गोष्टींचा विचार करायला वेळ नसतो आणि काही वेळा इच्छाही! स्वत:च्या व कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यासही ते अग्रक्रम देतात. ह्या साऱ्या गोष्टीत ते इतके बुडून गेलेले असतात की, आपल्या कामधंद्याविषयी पत्*नीबरोबर बोलण्यासही त्यांना वेळ उरत नाही. साहजिकच स्त्रि-पुरूषामधील परस्पर सामंजस्य, उरतच नाही. असे जोडपे मग लैंगिक - सुख सहजतेने कसे घेऊ शकेल?
एखाद्या दिवशी त्याच्या धंद्याव्यवसायात त्याचे काम बिघडले. बिनसले तरीही त्याची कामेच्छा कमी होते. याउलट आपल्या कार्यक्षेत्रात तो यशस्वी ठरला, खुशीत असला तर त्याची समागमची इच्छा उफाळून येते.
३. शारीरिक व मानसीक ताणतणाव
अवास्तव शारीरिक श्रम, ताण, समागमाची इच्छा यामुळे कमी होते. ह्या वस्तुस्थितीचा विचार केल्यास आपण अशा महत्वाच्या मुद्यापर्यंत येऊन पोहोचतो, की आपल्या समाजातील मध्यवयीन पुरूष स्वत:च्या शारीरिक तंदुरूस्तीबाबत जागरूक नसतात. उत्तम आरोग्य जोपासण्याबद्दल बेफिकिर असतात.
त्यामुळे आठवडाभर काम उपसल्यावर शनिवार, रविवार - सुट्*टीचे दिवससुध्दा करमणूक, सहली अशासाठी कारणी लावले तरी त्यांची दमछाक होते. अशी स्थिती विषेशकरून पन्नाशीपुढील पुरूषाची होते. त्यामुळे शारीरिकदृष्ट्या फारसा ‘फीट’ नसलेला कोण्ताही पुरूष सततच्या शारीरिक श्रमाने लैंगिक जीवनात उत्तेजित होऊ शकत नाही. शारीरिक अतीश्रमाने नंतरचे २४ ते ४८ तास तर त्याला समागमाची उत्कट ओढ वाटतच नाही.
ऑफिसमधल्या ताणतणावाची परीणीती मानसिक थकव्यात होते व मग हळुहळू त्याला शारीरिक दृष्ट्या गळून गेल्यासारखे वाटू लागते. वाढत्या वयाबरोबर त्याची जास्तीतजास्त मानसीक उर्जा खर्ची पडत जाते व त्याबरोबरच वैयक्तिक, कौंटुबिंक, आर्थिक, व्यावसायीक अडचणीमुळे तो कातावून जातो. त्यावेळी तर त्याची लैंगिक - भावना उद्दीपीत होतच नाही, पण त्यानंतर काही काळपर्यंत तो समागमोस्तुक राहू शकत नाही. त्यामुळे एक महत्वाची गोष्ट आपण जाणुन घेतली पाहिजे ती ही की, शारिरिक थकव्यापेक्षा मानसिक थकवा लैंगिक भावनांच्या जास्त आड येतो.
४. खाण्याचा व अपेयपानाचा अतिरेक
खाण्यावर व अपेयपानावर निर्बंध नसेल तर अशा पुरूषांची कामेच्छा मंदावत जाते. मद्याच्या अंमलाखाली असणाऱ्या पुरूषांमध्ये संभोगाच्यावेळी लिंगाचे उद्दीपनही होत नाही व अशावेळी पन्नाशीच्या पुरूषांमध्ये नपूंसकत्वाची भावना रूजू लागते.
५. तत्कालीन किंवा दीर्घकालीन अशा शारीरिक किंवा मानसीक उणीवा किंवा विकलांगता
मानसीक व शारीरिक विकलांगतेमुळे स्त्री-पुरूषांच्या लैंगिक सहवासात ताणतणाव निर्माण होतात. पती शारीरिक दृष्ट्या विकलांग असेल तर त्याच्या पत्*नीमध्ये लैंगिक जीवनात असमाधानाची भावना निर्माण होते. याउलट पत्*नीमध्ये शारीरिक असमर्थता असेल तर पुरूष लैंगिक दृष्ट्या असमाधानीच राहतो. असे म्हणता येणार नाही कारण सध्याच्या समाजरचनेत पुरूषाला लैंगिकतेच्या इतर अनेक वाटा उपलब्ध होतात.
६. लैंगिक अपयशाची भीति
वर दिलेल्या काही कारणांमुळे आपण आपल्या जोडीदाराचे लैंगिक अनुभवानंतर समाधान करू शकू किंवा नाही ह्या भीतीपोटीच काही स्त्रीपुरूष संभोगक्रियेपासुन दूर राहतात. एखाद्या वेळी स्वत:च्या नंपूसकत्वाचा अनुभव आल्यावर पुन्हा त्या लाजिरवाण्या अनुभवाला सामोरे जाऊन आपला पुरूषी अहंकार (Ego) दुखावला जाण्यापेक्षा एकूणच या प्रकारापासून लांब राहीलेले बरे असाही विचार काही पुरूषांच्या मनात बळावतो.
आपल्या जोडीदाराबद्दल आपल्याला राग किंवा तिरस्कार असल्यामुळे आपण लैंगिक अनुभव घेऊ शकत नाही.
अशीही कारणे पुढे केली जातात. त्यामुळे लैंगिक उत्तेजनासाठी कित्त्येक पुरूष आपल्यापेक्षा कमी वयाच्या स्त्रीयांकडे वळताना शास्त्रीय कार्यकारणभाव विचारात घेतल्यास असा निष्कर्ष काढता येईल, की पुरूषांच्या खोल अंतर्मनात कोठेतरी आपली लैंगिक क्षमता शक्ती पुनरूज्जीवन करण्याची ऊर्मी असते. आपली लैंगिक ताकद, जोम, अद्यापी टवटवीत असल्याचा आभास ते निर्माण करतात.
बाहेरख्याली पुरूषांमुळे त्यांच्या बायका स्वत:ला पराभूत समजतात. त्यांच्यात एक प्रकारची उदासीनता निर्माण होते. सारासार विचार करूनही अशा स्त्रीया मग आपणहून उत्स्फूर्तपणे आपल्या पतींकडून समागमासुख मिळण्याबाबत सांशक राहतात, मग त्यांच्या मनातील लैंगिकक्रियांसंबंधाची आत्मीयता, समर्पणाची भावना कमी कमी होत जाते व उरतो तो फक्त विवाहामुळे मिळालेला अटळ व्यवहार! अशा रीतीने प्रौढ पुरूष त्याच्या पत्*नीकडून चेतवला गेलाच नाही तर त्याचीही समर्पणवृत्ती संपुष्टात येते.
ह्या साऱ्याचा निष्कर्ष थोडक्यात असा मांडता येईल, की वयस्कर जोडप्यांनी आपल्या शरीराचे व मनाचे सवंर्धन उत्साहीवृत्तीने करून लैंगिक अनुभवामध्ये वैवाहिक जीवनातील कामोत्सुक वातावरण सदाबहार राहील, अशा पध्दतीची निकोप, आनंदी वातावरणनिर्मिती केली तर आपले लैंगिक आयुष्य वयाच्या ८० व्या वर्षापर्यंत टिकून राहील.
वैवाहिक जीवन सुखी आणि समृद्ध होण्यात समाधानी लैंगिक जीवनाचा फार मोठा वाटा आहे. वैवाहिक जीवनात सुखदुःखाचा वाटा पतीपत्नीनी समानतेने उचलावा असं जर मानलं तर लैंगिक जीवनात मात्र ती भोग्य वस्तू म्हणून का ठरावी ? भावनेच्या भरात तिनं आपली इच्छा व्यक्त केली तर तिला वाईट चालीची कामिनी मानवयाचे आणि क्वचित प्रसंगी तिनं नापसंती दर्शविली तरी ती धर्मपत्नी म्हणून तिच्यामनाविरुद्ध समागम करावया, हा कुठला न्याय ? गर्भारपण-बाळंतपण ह्या सातत्याने येत राहणाऱ्या दिव्यातून ती आत्ता कुठं मोकळी होऊ पाहाते आहे आणि लैंगिक जीवनाचा मोकळेपणनं आनंद घेण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अशावेळी तिच्या निरनिराळ्या वयातील भूमिकेनुरूप तिला लैंगिक ज्ञान मिळाले – मुलगी, तरुणी, नववधू, पत्नी आणि माता या सर्व अवस्थेत तिला योग्य मार्गदर्शन मिळालं तर लैंगिक शिक्षण हा सुखाचा मूलमंत्र ठरेल.
लैंगिक शिक्षण खरं म्हणजे आपल्याकडे नवीन नाही. वात्स्यायनादी ऋषिमुंनींनी त्याचा शास्त्रीय बैठकीवर विचार करून ग्रंथरचानाही केली होती. त्यांनी त्याला असं अवास्तवं महत्त्व दिलं नव्हतं. तसा तो विषय त्याज्यही मानला नव्हता. पुढे त्याला अनिष्ठ वळण लागलं आणि त्याचा बाऊ करून तो विषय त्याज्य मानला गेला. औद्योगिकरण आणि शहरीकरणामुळे समाजजीवन झपाट्याने बदलत गेल व स्त्री पुरुष संमिश्र समाजपद्धती वाढत गेली, प्रौढ विवाहकडे तरुण वर्ग झुकू लागला. लैंगिक भावनेला खतपाणी घालून चेतविणारं हरतऱ्हेचे वाङ्मल, व्यावसायिक भडक जाहीर बाजी व करमणूकीची साधने ह्यामुळे भोगवादी स्वैराचाराला उधाण आलं. त्यामुळं अवांच्छीत गर्भधारणा, गर्भपात, गुप्तरोग ह्याचं प्रमाण दिवसेंदिवस वाढू लागलं. ह्या सर्व परिस्थिमुळे समाजशास्त्रज्ञांना वैद्यकवर्गाला व शिक्षणतज्ज्ञांना निकोप व जबाबदार लैंगिक शिक्षण देण्याची गरज भासू लागली. लैंगिक शिक्षणात पुढील माहितीचा अंतर्भाव होण्याची आवश्यकता आहे.
(१) स्त्री पुरुष जननेंद्रियाची शारीरिक रचना व कार्य व त्याचा अर्थ
(२) भिन्नलिंगी व्यक्तिमत्त्वाच्या आकर्षणाचा अर्थ जाणिवा व त्यायोगे दुसऱ्यावर अन्याय होणार नाही ह्याबाबत मार्गदर्शन.
(३) जोडीदाराची निवड : गुण-दोष
(४) जीवनातून निर्माण होणाऱ्या जबाबदारीची आणि परिणामाची व त्यातील कर्तव्यबुद्धीची जाण निर्माण करणे.
(५) गुप्तरोगांची माहिती.
(६) जबाबदार पालकत्वाच्या दृष्टिकोणातून कुटुंबनियोजनाची माहिती देणं.
स्त्रीपुरुषाच्या जीवनात त्याच्या वयोमानानुसार त्यांना झेपेल एवढे लैंगिक शिक्षण शालेय शिक्षणक्रमांतून व पालकांकडून घरोघरी दिलं गेलं पाहिजे. मुलीला मातेकडून व मुलाला पित्याकडून पौगंडावस्थेत निरनिराळ्या पद्धतीनं ज्ञान दिलं गेलं पाहिजे.
वैवाहिक जीवनातील लैंगिक आनंद हा जसा शारीरिक आहे त्साच तो मानसिक व भावनिकही आहे. परस्परांच्या सहवासात एकमेकांना सर्वस्वी जाणून घेणं एकात्मता व समंजसपणा निर्माण करणं, शरीरांचा शोध घेताना लैंगिकसंबंध ही त्याची एक इष्ट आनंददायक परिणिती आहे. ह्याची माहिती आवश्य आहे. कुणाची एकाला इच्छा झाली, किंवा संबंध नकोसा वाटला, तर मुळातच त्याबद्दल सूचना देणं शहापणाचं कसं असत, त्यात स्त्रीत्वाला किंवा पुरुषार्थाला धक्का बसण्याचं कारण नाही, हे स्पष्ट केलं पाहिजे.
५ ते १२ वयोगट
ह्या वयात त्यांना लैंगिक आकर्षणाची भावना निर्माण झालेली नसते.
शाळेत : प्राथमिक आरोग्याचे धडे देत असताना निसर्गातील प्रजोत्पादनाची माहिती पुरविणे. ह्याचा संदर्भ पुढील शिक्षणात मनुष्याच्या प्रजोत्पादनाशी जोडावयाचा असतो.
घरोघरी आईवडील आपल्याला आचरणातून सहजपणे काही ज्ञान उद्दिष्ट व मूल्ये यांचे संदेश मुलांमुलींना देत असतात. लहान मुलं कुतहलापोटी आपल्या शरीराचा शोध घेतात व स्वतःच्या अवयवांपासून आनंद घेतात. उदाहरणार्थ लिंगाशी खेळणं,. नागडे उघडं वावरणं. अशावेळी पालक त्यांना रागवतात व चापटसुद्धा मारतात. लिंगाशी निगडीत गोष्टी घाण असतात लज्जास्पद आणि लपवावयाच्या असतात. अशा भावना मुलाच्या मनावर कुठंतरी खोलवर रुजतात व त्याबाबतची माहिती मिळविण्याची धिटाई मोकळेपणा त्यांना वाटत नाही. एवढंच नव्हे, तर भावी लैंगिक जीवनावर अशा अनुभवाचा विपरीत परिणाम होण्याची फार शक्यत असते. पालक विशेषतः स्त्रिया मुलामुलींशी वागताना त्यांच्यात भेदभाव करतात आणि मुलांमध्ये अहंगंड व मुलंमध्ये न्यूनगंड निर्माण करतात. ह टाळायला पाहिजे. लहान मुलं कुतुहलाच्यापोटी अनेक प्रश्न विचारून भंडावतात व पालक कौतुकानं, सहजतेनं त्याची उत्तरेही देतात परंतु ‘मी कुठून आलो ? कसा आलो ? या प्रश्नांबाबत बिचकतात. पळवाट शोधून खोटी उत्तर देताततर कधी रागवतातसुद्धा. मुलाचे वय, त्याची जाण लक्षात घेऊन त्याला समजेल अशा सोप्या भाषेत, पण थोडक्यात व झेपेल ( मुलामुलींच एकत्र खेळणं, अभ्यास करणं हेत्यांच्या मन्ला निरोगीपण मिळवून देत असतं. मुलांचं वय, त्यांची जाण लक्षात त्यांना समजेल अशा सोप्या भाषेत, पण झेपेल एवढं शास्त्रीय ज्ञान निःसंकोचपणे द्यायला हवे. ) एवढं शास्त्रीय ज्ञान निःसंकोचपणे त्यांना दिलं पाहिजे.
पौगंडावस्थेतील वयोगट १२ ते १८ :
शालेय व विश्वविद्यालयापर्यंत शिक्षणक्रमात मानवी प्रजोत्पानाच्या अवयवांची रचना, कार्यपद्धती त्याचा अर्थ व उद्दिष्ट सांगितली पाहिजेत. गुप्तरोग, संभोग, जबाबदार लैंगिकत्व ह्याचं ज्ञान दिलं पाहिजे. त्यासाठी शिक्षकही तयार करण्यची जरुरी आहे.
घरोघरी : आईनं आपल्या मुलीला मासिक पाळी सुरू होण्याच्या सुमारास तिची मानसिक बैठक तयार करावयास हवी. शरीरात होणारे बदल, भिन्नलिंगी व्यक्तिमत्त्वाचं आकर्षण, मासिक पाळी ह्याचे उद्देश व हे सर्व फरक कसे स्वागतार्ह आहेत ह्याची कल्पना दिली पाहिजे. मासिक पाळीच्या वेळची स्वच्छता, विश्रांती त्याबाबतचे गैरसमज नीट सांगितले पाहिजेत. संमिश्र समाजात वावरताना विशेषतः एकांताची स्थळे, होस्टेल्स, हॉटेल्स, शिबिरे व सहली अशा ठिकाणी मुलांच्या बरोबर जो आनंद मिळतो, सहवास घडतो त्या त्यावेळी आकर्षणाच्या, शरीरस्पर्श, सुखाच्या धुंद वातावरणात त्याच्या आनंदाला कुठं आवर घालावयास पाहिजे व तो का, हे सूचित करणं अवश्य आहे. लैंगिक संबंध व त्याचे परिणाम ह्यांची जाणीव निःसंकोचपणे दिली जाणे योग्यच ठरेल.
विवाहपूर्व अवांच्छित गर्भधारणेचा धोका कस असतो व जिला अनियमित पाळी असते तिला कसा फसवतो, स्वतः मुलगी भीतीने पाळी चुकल्याचे कसे लपविते हे उघड स्पष्टपणे सांगितले पाहिजे. आणि मुलींमध्ये आपल्याबद्दलचा विश्वास निर्माण केला पाहिजे नाहीतर फार उशीर झाल्यावर मुली डॉक्टरांकडे आणण्यास येतात, आई म्हणते ‘मला कल्पनाच आली नाही’ आईवडिलांची एकमेकांतील आदरणीय पेमाची नाती, त्यांचे जबाबदार लैंगिक जीवन, दैनदिन जीवनातील त्यांच्या परस्परपूरक व्यक्तिगत उन्नतीला वाव देणाऱ्या भूमिका ह्या सर्वांचा परिणाम मुलाच्या मनावर सहजरीत्या होत असतो, हीच घरगुती संस्कृती त्यांच्या वैवाहिक जीवनाची उद्दिष्टं व मूल्य ठरवित असते. नुसत शालेय पुस्तकी लैंगिक शिक्षण त्याची गुणवत्ता वाढवू शकत नाहीतं.
नववधूला मातेने द्यावयाचे लैंगिक शिक्षण :
वैवाहिक जीवनातील लैंगिक आनंद हा जसा शारीरिक आहे त्साच तो मानसिक व भावनिकही आहे. परस्परांच्या सहवासात एकमेकांना सर्वस्वी जाणून घेणं एकात्मता व समंजसपणा निर्माण करणं, शरीरांचा शोध घेताना लैंगिकसंबंध ही त्याची एक इष्ट आनंददायक परिणिती आहे. ह्याची माहिती आवश्य आहे. कुणाची एकाला इच्छा झाली, किंवा संबंध नकोसा वाटला, तर मुळातच त्याबद्दल सूचना देणं शहापणाचं कसं असत, त्यात स्त्रीत्वाला किंवा पुरुषार्थाला धक्का बसण्याचं कारण नाही, हे स्पष्ट केलं पाहिजे. दोघांच्याही स्वेच्छेनं दोघांच्याही आनंदासाठी कुठंलही दडपण न आणता जर लैंगिक संबंध झाला, तरच तो संभोग ठरतो, नाहीतर तो नुसताच भोगच असतो. तसच दोघांनाही एकचवेळी आणि दरवेळी आनंदाचा उच्चांक गाठला पाहिजे आणि त्या संभोगसुखाची तीव्रता प्रत्येक वेळी जाणवली पाहिके. ही भ्रामक कल्पना मोडली जाणे जरुरीच आहे. संभोगक्रिया कष्ट व दुःखप्रद होत असेल, तर वेळीच तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन उपचार करण्यास त्यांनी लाजू नये हे सुचविले पाहिजे, अनेक नवविवाहितांना पहिलीच गर्भधारणा नकोशी होते आणि ते गर्भपातासाठी डॉक्टरकडे येतात. अशा पहिल्याच खेपेला गर्भपातास कुणी डॉक्टर तयार होत नाहीत. पण असा प्रसंग येऊच नये. मनोवांच्छित गर्भधारणा व्हावयास हवी असेल, तर आपापसात मोकळेपणानं अगोदरच विवाहानंतर किती दिवसांनी ही जबाबदारी घ्यावयाची हे ठरवून संततीनियमनाचा सल्ला वेळीच घेणं हेच योग्य ठरेल, अशी चर्चा तुम्ही अगोदरच करा आणि सल्ला घ्या. हे आईनं मुलीला वेळीच सुचविणे महत्त्वाचं आहे. काहींना पहिल्याच आठवड्यात लैंगिक संबंधानंतर योनीस्त्राव योनीमुखावर खाज सुटणं, आग होणं, लघवीची आग होण सुरु होतं. अशावेळी निराश होऊन घाबरण्याचे कारण नाही. त्यासाठी परिणामकारक उपाययोजना असते. ( मुलीच्य शरीरात बदल होत जात असताना आईनं तिला लैंगिक शिक्षन द्यायला हवं. )
विवाहितांच्या काही शंका
मासिक पाळी आणि लैंगिक संबंध
वैयक्तिक स्वच्छता, शारीरिक त्रास व मानसिक अस्वस्थता लक्षात घेऊन मासिक पाळी चालू असताना लैंगिक संबंध ठेवणं योग्य नाही.
गर्भवती स्त्री आणि लैंगिक संबंध
गर्भवती स्त्रीला योनीस्त्रावांचा त्रास होत नसेल, तिची मानसिक अवस्था व शारीरिक प्रकृत्ती गर्भवाढीच्या दृष्टीनं उत्तम असेल व तिला गर्भपाताचा पूर्वतिहास नसेल, तर अशा स्त्रीनं पहिल्या चार पाच महिन्यांत दोघांच्याही आनंदासाठी संभोग करण्यास हरकत नाही.
बाळंतपणानंतर केव्हा संभोग करणे इष्ट ?
बाळंतपणानंतरच्या काही दिवसात अशकतपणा, योनीमार्गातील स्त्राव, कंबर दुखणं सुरू असतं, म्हणून सर्वसाधारणपणे बाळंतपणा नंतर दोन ते तीन महिन्यांनी संततीप्रतिवेधक उपाययोजना करून संबंध सुरू करण्यास हरकत नाही. बाळंतपणानंतर जोपर्यंत मासिकपाळी सुरू होत नाही आणि जोपर्यंत बालकाचे स्तनपान चालू असतं तोपर्यंत लैंगिक संबंधातून गर्भधारणा होत नाही हा एक मोठा गैरसमज आहे.
उतारवय- म्हातारपण आणि लैंगिक संबंध
म्हातारपणी लैंगिकसंबंध ठेवणं हे काहीतरी लज्जास्पद आणि गैर आहे असं मानणं चूक आणि अन्यायकारक आहे. पती-पत्नीची इच्छा आणि क्षमता असेल तर लैंगिक संबंध चालू ठेवणं योग्य आणि हितकारक आहे. शारीरिक व लैंगिक क्षमतेनुसार अशा संबंधाबद्दलच्या अपेक्षा आणि पद्धती बदलाव्या लागतील एवढचं.
लैंगिक संबंधाबद्दलची निरीच्छता
काहींना अशा संबंधाबद्द्ल इच्छाच नसते किंवा घृणा असते, किंवा त्या व्यक्ती अशा व्यवहारात रमूच शकत नाहीत किंवा त्यांना त्या दुःखदायक असतात अशांनी तज्ज्ञांकडून वेळीच उपाययोजना करून घेणं आवश्यक आहे.
लैंगिक संबंधाचे प्रमाण
हे वैयक्तिक क्षमतेवर व आनंद मानण्याच्या कल्पनेवर अवलंबून आहे. लैंगिक संबंधामुळे थकवा येऊन त्याचा दैनदिन जीवनावर विपरीत परिणाम होत नसेल व तो संबंध दोघांनाही आनंददायक होत असेल तर त्याला कुठलही प्रमाण किंवा माप लावणं योग्य ठरणार नाही.
लैंगिक भावनेला उत्तेजित करणारी व क्षमता वाढविणारी औषधे.
अशा औषधांचा अजिबात उपयोग होत नाही, उलट त्यामुळे निराशा पदरी येऊन न्यूनगंड मात्र निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. अशा व्यक्तींनी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन आधुनिक शास्त्रीय उपाययोजना विशेषतः मानसोपचाराच्या पद्धतीनं करणं हितकारक ठरेल.
संतती नियमनाची साधनं व लैंगिक संबंध
कुठलीही योग्य अशी साधन वापरली, किंवा कुणाचीही नसबंदी, शस्त्रक्रिया झाली असली, तरी त्याचे कुठलेही वाईट परिणाम लैंगिक क्षमतेवर होत नाहीत. काहीजण मुठीत संभोग करून वीर्य पाडतात. काहीजण वीर्य योनीबाहेर पडू देतात. यात स्त्रीवर अन्यायच होतो. क्वचित प्रसंगी दोघांच्याही भावनेसाठी असा संबंध केला तर अपवाद म्हणूनच असावा. तो एक नित्याचा प्रकार असेल तर त्याचा स्त्रीच्या मनावर तसंच शारीरिक प्रकृतीवर वाईट परिणाम होत आणि काही वेळा योग साधला नाही, तर गर्घधारणेचाही धोका निर्माण होतो. योग साधण्यासाठी दोघांच्याही मनावर नेहमीच ताण पडतो. जरी कामजीवन हा मानवी जीवनातला एक अत्यंत आनंददायी व जीवनाला स्थीरता आणणारा महत्त्वपूर्ण घटक आहे, तरी ते जीवनाचे सर्वस्व नव्हे. लैंगिक शिक्षण, कुटुंब जीवन शिक्षण या अर्थानं ते शिकावलं, तर मानवाची गुणवत्ता वाढू शकेल आणि असं परिपूर्ण शिक्षण सुखाचा मूलमंत्र ठरू शकेल !
आपल्या वयात येणार्*या मुलांना लैंगिक शिक्षण कसे द्यायचे हा कित्येक पालकांना पडलेला गहन प्रश्न असतो. शाळा-कॉलेजात पालकांना व्याख्यान देण्याचा योग येतो तेव्हा हा प्रश्न हमखास विचारला जातो. एका बाजूने पाहिले तर विषय नाजूक नि गुंतागुंतीचा वाटतो तर त्याची सत्य बाजू अशी की हे केवळ विज्ञानाचे एक अंग आहे, हेच आपण विसरून गेलेले असतो. वास्तविक, शरीर शिक्षण (डशु शर्वीलरींळेप) ही काही चुटकीसरशी आटोपता येणारी बाब नाही. तो मुलांवर कुटुंबात होणार्*या संस्काराचा भाग असतो. त्यासाठी पालकांना मुलांसाठी वेळ द्यावा लागतो. (पण, आजच्या मॉडर्न काळातील डॅडी-मम्मींना मुलांसाठी वेळ कुठे असतो ?) मग मुलेही त्यांच्या वासल्य नि खपतेची भूक आधुनिक उपकरणाद्वारे भागवितात. त्यांना, तिथे कित्येकदा चुकीची माहिती मिळते. एखादा पालक दूरदर्शनवर चित्रपट वा सिरियल पहात आहे. त्यात एखाद्या जोडप्याचा शृंगार चालू आहे. तोच आठवी-नवतील त्यांचा मुलगा किंवा मुलगी तिथे अचानक येते. पालक हातातील रिमोटने त्या कार्यक्रमाचे चॅनेल बदलतो. मुले चाणाक्ष असतात. जिज्ञासू असतात. आपल्यापासून काहीतरी लपविले जात आहे, हे त्यांच्या लक्षात येते. त्यांची उत्सुकता चाळविली जाते… त्यापेक्षा, ते दृश्य चालू ठेवावे. पालकांनी पाल्याची प्रतिक्रिया काय असते, ती पहावी. तो किंवा ती प्रत्यक्ष काही बोलले नाही तरी त्यांची देहवोली ओळखावी, असा एखादा प्रसंग म्हणजे मुलांना लैंगिक शिक्षण देण्याची संधी असते. अशावेळी काय घडू शकते, बघा. मुलांच्या मनात प्रश्न उमटतो. ‘ही मोठी माणसे नग्न होऊन एकमेकांच्या अंगावर लोळतात कशाला ?’ ‘त्यांना लाज वाटत नाही का ?’ ‘एरवी आपण बाथरुममध्ये आंघोळ करतो किंवा टॉयलेटमध्ये संडासाला बसतो, तेव्हा तर दरवाजा आतून कडी बंद करतो. मग यांचे हे वागणे असे कसे ?’ आपल्याकडील परंपरागत संस्कारामुळे मुलांना हे प्रश्न पडतात, तेव्हा पालकांनी त्यांना विश्*वासात घेऊन प्रौढांच्या शृंगाराविषयी, त्यांना एकमेकांवरील प्रेम-आपुलकी व्यक्त करण्यासाठी मिळणार्*या कामजीवनाच्या वरदानाविषयी स्पष्ट पण हळूवार माहिती द्यावी. स्तन, योनी, लिंग यांच्या कार्याची शास्त्रोक्त माहिती पुरवावी. त्यामुळे आपले वय वाढत असताना, शरीरात होणारे बदल आपली जबाबदारी वाढवित असतात, याची त्यांना जाणीव व्हायला लागेल. शरीरातले हे बदल नेमके कसे व का होतात, हे कळले तर त्यांना मानसिक आघात बसणार नाहीत. शेवटी, मानवी कामजीवन हे वैद्यकीय, मानसिक नि अध्यात्मिक या तिन्ही क्षेत्रांनी व्यापलेले असते आणि पालकांनी आध्यात्म्याचा चपखल वापर केला तर लैंगिक शिक्षणाचे काम सोपे होते. शाळेत शिकणारी तरुण मुले घरात असणारा, एक विज्ञाननिष्ठ मित्र घरात टीपॉयवर एका तज्ज्ञ डॉक्टरांचे ‘सेक्स एज्युकेशन’ या विषयावरील पुस्तक ठेवायचा त्यात शरीराच्या गुप्त भागांची चित्रे होती. पाहुणे आलेले मित्र किंवा नातेवाईक त्याला विचारत, ‘‘ हे रे, काय ? मुलांच्या हाती पडेल ना ?’’ ‘‘हो, त्यासाठीच मी ते बाहेर ठेवतो. ते वाचतात नि प्रश्न विचारतात आणि हा विषय समजून घेतात.’’ अशा समजंस शिक्षणामुळे, मुलं प्रौढांना अचानक नग्नावस्थेत बघण्याचा प्रसंग येतो तेव्हा भांबावत नाहीत. नववीतल्या आपल्या मुलाला बाथरुममधून नग्नावस्थेत बाहेर पडताना, बापाने बघितले तेव्हा त्याला त्याने सहजपणे विचारले,’’ काय रे बेटा, तुझ्या चुटकूलीजवळ केस कसे वाढायला लागले आहेत ?’’ मुलगा त्या संभ्रमात होता. त्या प्रसंगाचा आधार घेऊन त्या बापाने मुलाला त्याच्या वाढत्या शरीरातील, त्यातील बदलाची आणि त्यात प्रवेश होत असलेल्या पुरुषत्त्वाची माहिती दिली. स्वप्नदोष (नाईट फोल्ड) सारख्या होऊ घातलेल्या प्रक्रियेची माहिती पुरवून त्याला सजग केले. तसेच आठवीतल्या मुलीने घरी आल्यावर मम्मीला तिच्या शाळेत घडलेली घटना सांगितली. तिची वर्गमैत्रिण अचानक चक्कर येऊन पडली, तेव्हा तिच्या पायावरून रक्त ओघळताना तिने पाह्यले नि ही मुलगी खूप घाबरली होती. मग, आईने तिला विश्*वासात घेऊन, मासिक पाळीची माहिती दिली. वयात येणार्*या मुलींना निसर्ग माता बनण्याचे वरदान देतो, त्याचीच ही सुरुवात हे त्या शाळेकरी मुलीला पटले. आपली अंतवस्त्रे स्वच्छ घामशोषक, कापसाची बनलेली असली पाहिजेत. अंतर्भाग सतत सुके राह्यले पाहिजेत. अन्यथा आपले लैंगिक भाग त्त्वचारोगाचे बळी पडतात. चेहर्*याप्रमाणे त्यांचीही नियमित काळजी घ्यायला हवी. कारण तीही महत्त्वपूर्ण कार्ये करीत असतात. हे मुलाना पटवून देताना, शरीर शिक्षणासाठी हात घालता येतो. तेव्हा, हे असे प्रसंग पालकांनी मुलांना घरच्या घरी लैंगिक शिक्षण देण्यास वापरावेत. त्यामुळे, आपली मुले शरीराने प्रौढ होता हाता मानसिकदृष्ट्या देखील परिपक्व होत जातील
माणसाचे मन हे एक अजब रसायन आहे. वेळोवेळी दृग्गोचर होणाऱ्या मनाच्या क्रिडेला संपूर्ण मानसशास्त्रीय बैठक असते. विषय काहीसा स्पोटक, पण शास्त्रीय मीमांसा बानवकशी - सोन्याएवढीच झळ्झळीत.
पन्नाशीत असलेल्या किंवा पन्नाशी ऒलांडलेल्या स्त्री - पुरूषांनी लैंगिक - सुख मिळवायचे तर या लेखातील सूचना लक्षात ठेवायला हव्यात.
आपल्या भारतीय संस्कृतीत लैंगिकता ह्या शब्दाचा फारच बाऊ केला जातो. ह्या शब्दाच्या निव्वळ उच्चारानेसुध्दा वातावरणात संकोच, लज्जा निर्माण होते. शास्त्रीय सत्यापेक्षा लैंगिक आयुष्य अनुभवणे हे निरोगी, निकोप जीवनाचे लक्षण आहे. ह्या उलट विषयवासनेबद्दल अनिच्छा हे अनारोग्याचे लक्षण आहे. जसजसे आपण वयाने प्रौढ बनत जातो. तसतसे लैंगिक सुख घेण्याची घरज उरत नाही, असा एक गैरसमज, समजात रूढ आहे. सत्य हे आहे. की प्रौढावस्थेतसुध्दा व्यक्ती लैंगिक आयुष्य पूर्वायुष्यातील रसिकवृत्तीने व समरसतेने जगू शकतात.
एखादा साठीचा माणूस त्याच्या तरूणपणीच्या आयुष्याप्रमाणे खवय्या असू शकतो. त्याचप्रमाणे तारूण्यात त्याने अनेक अनुभवलेले लैंगिक सुख त्याचप्रमाणात तो उतार वयातही अनुभवू शकतो. भूक लागल्यावर खाणे ही ज्याप्रमाणे प्रत्येक स्त्री, पुरूषाची गरज आहे, अगदी तशीच लैंगिक आयुष्य अनुभवण्याची त्याची नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे. सर्वसाधारणपणे असा एक समज (गैर?) समाजात सर्वदूर पसरलेला आहे की उतारवयात स्त्री, पुरूषांनी समातमाचे सुख गेणे हे शिष्टसंमत नाही, पण हे खरे नाही. एखादे जोडपे वयाच्या तिशीत लैंगिक सुख ज्या उत्कटतेने घेऊ शकते, पण हे खरे नाही. इखादे जोडपे वयाच्या तिशीत लैंगिक सुख ज्या उत्कटतेने घेऊ शकते, त्याच उत्कटतेने पन्नाशीतही ते जोडपे समागमसुख अनुभवू शकते.
नैसर्गिक इच्छा दबून राहिल्या तर
सर्वसाधारणपणे भारतीय जनमानसात अशी एक दृढ कल्पना आहे की, समागमाचा उद्देश म्हणजे अपत्यप्राप्ती! त्यामुळे मुल बाळ झात्यावर समागमाची आवस्यकता नाही, अशी भ्रामाक कल्पना कित्येक जोडपी उराशी बाळगून असतात. त्यामुळे एकदा चौकोनी कुटुंब तयार झाले की, लैंगिक संबंध कमी होत जातात व त्यामुळे पतीपत्नीपैकी एखाद्याला लैंगिक इच्छा अनावर झाली तरी ते आपल्या जोडीदारापुढे व्यक्त करणे हे सुध्दा त्यांना अपराशीपणाचे वाटते. या नैसर्गिक इच्छा अशा दबून राहिल्या म्हणजे दु:ख, नैताश्य, अगतिकता यासारख्या भावना मूळ धरू लागतात. आयुष्य दिशाहीन व एकाकी वाटू लागते. सर्व कळत असते पण वळत नाही.
आम्हा भारतीयांच्या बाबतीत वैवाहिक आयुष्यातील लैंगिक अनुभवांवर ‘धर्म’ या संकल्पनेचा जबरदस्त पगडा आहे. शिवाय पालकांकडून लैंगिक आयुष्याबद्दलचे स्पष्ट व शास्त्रशुध्द धडे नव्या जोडप्याला मिलण्याची शक्यता जवळजवळ नसतेच. त्यामुळे मग नवविवाहितांचे लैंगिक आयुष्य असमाधानकारक बनते. सर्वात महत्वाचा मुद्दा हा आहे, की समजा एखाद्या जोडप्याच्या बाबतीत लैंगिक अनुभव समस्याप्रधान असेल तर त्या गोष्टीचा परिणाम त्यांच्या वैयक्तिक, कौटुंबिक, सामाजिक, व्यावसायिक जीवनावर गंभीरपणे होतो.
उतारवयातील स्त्रीयांमधील लैंगिक समस्यांची काही कारणे पुढीलप्रमाणे
साधारणत: पन्नाशीतील स्त्री ही आपल्या आयुष्याबद्दल उदासीन बनलेली असते. कुटुंबाच्या पालनपोषणताच तिचे आयुष्य खर्ची पडलेले असते. अर्थात स्त्रियांची या वयातील मानसिक परिपक्वता इथपर्यंत येऊन पोहचलेली असते, की लैंगिक आयुष्य जगण्यात एकप्रकारचे अपराधीपण नसून आनंद, किंवा सुख आहे, असे त्यांना मनापासून वाटते. अपत्यप्राप्ती किंवा गुप्तरोगाचा संभव आता नसणारच ह्या भावनेमुळे त्या जास्त मोकळ्या बनलेल्या असतात. त्या काही कारणांमुळे अशा वयातील स्त्रियांची कामेच्छा फुलूनही येते.
बऱ्याचशा स्त्रियांना ह्या वयात आपल्या पतीबद्दलचे नैसर्गिक आकर्षन नव्याने जाणवू लागते. शारीरिकदृष्ट्या उत्तम व टुकटुकीत राहाण्यासाथी, व्यक्तिमत्व आकर्षक करण्याकडे तिचा कल वाढतो. त्यामुळे पन्नाशीच्या सुरवातीला ’दुसरा मधुचंद्र’ साजरा करण्याचे दिवस लाभतात.
वरील मनोवस्था जी एला स्त्रीगटाच्या बाबतीत साकार होते, पणे ह्याउलट स्त्रियांचा असाही एक वाढतो गट आहे की, जो समागमसुखाबाबतीत टोकाची भूमिका गाठतो. अशा स्त्रियांना आपल्या तरूण वयात कामऊद्दीपन होण्याची शक्ती कमी असते.
भिन्नलिंगी आकर्षण कमी असते. ह्या स्त्रिया मग प्रौढपणी उत्तेजित होत नाहीत. मग ह्या स्त्रिया असा समज करून घेतात, की या उतारवयामुळे आपण लैंगिक बाबतीत उदासीन आहोत. या समजुतीमुळे त्या स्वत:ची कमतरता, अस्वस्थता कमी करण्याच्या उद्योगाला लागतात.
आपल्या समाजात विधवा किंवा परित्यक्ता स्त्रिया क्वचितच पुनर्विवाह करतात. अशी संधी ज्यांना मिळत नाही त्या स्त्रिया सततची एक असुरक्षिततेची भावना घेऊन जगत असतात. ह्या भावनेवर मात करण्यासाठी मग त्या धर्मकांडांच्या मागे लागतात. समाजसेवा, धंदाव्यसाय ह्यात स्वत:ला गुंतवून टाकतात किंवा मुला-नातवंडांची नको इतकी काळजी घेण्यात गर्क राहतात. त्यांच्या लैंगिक भावभावनांचा निचरा नैसर्गिकपणे होत नसल्याने त्या शारीरिक पातळीवर कमालीच्या दमतात, हर प्रयत्*नांती संभोगसुख न मिळाल्याने निर्माण झालेले ताणतणाव अशा स्त्रिया कमी करतात. त्यामुळे ऋतूनिवृत्तीपूर्व काळातच स्त्रियांना त्यांच्या पुढील लैंगिक आयुष्याबद्दल शास्त्रीय (Counselling) देणे हिताचे ठरेल. लैंगिक आयुष्याबद्दल असुरक्षित असामाधानी, अज्ञानी स्त्रियांचे पुढील आयुष्यातील ताणतणाव त्यामुळे हलके होण्यास मदत होईल.
प्रौढावस्थेतील पुरूषवर्गाचा त्यांच्या वैयक्तिक पातळीवरून अलग अलग पध्दतीने विचार केल्यास त्यांची मनोवृत्ती वेगवेगळ्यां सहा स्तरांवर विभागली जाईल.
१. लैंगिक अनुभवातील तोच तोचपणा
ह्यामुळे पत्*नीविषयी कंटाळवाणा सुर निघत राहतो. सर्वसाधारणपणे पुरूष हा एकाच वेळी अनेक स्त्रियांबद्दल लैंगिक आकर्षण वाटण्याच्या निसर्गदत्त प्रवृत्तीत मोडतो. साहजीकच पत्*नीशी (एकाच स्त्रिशी) सततचा लैंगिक अनुभव घेण्याच्या एकसुरीपणामुळे त्याचे पत्*नीविषयीचे शारीरिक आकर्षण उत्तरोत्तर कमी होत जाते. साहजिकच प्रौढ पुरूषामध्ये एक प्रकारची लैंगिक विफलता, क्वचित वैमनस्य त्यामुळेच निर्माण होते. हे लैंगिक आकर्षण, समर्पणभाव लोप पावण्याची इतरही कारणं असतात. त्यांची व्यावसायिक व सामाजिक जीवनातील व्यग्रता, कुटुंबाचे संवर्धन अशासारख्या जबाबदाऱ्यामुळे तो लैंगिक जीवनाबद्दल उदासीन होऊ शकतो.
२. कामेच्छाचे कमी जास्त प्रमाण
४० ते ६० वयोगटातील बहुतेक पुरूष आपला धंदा-व्यवसाय, कार्यालयीन उद्योग म्हणजेच ’करियर’ ह्यामध्ये इतके गुंतून गेलेले असतात की त्यांना इतर गोष्टींचा विचार करायला वेळ नसतो आणि काही वेळा इच्छाही! स्वत:च्या व कुटुंबाच्या गरजा भागवण्यासही ते अग्रक्रम देतात. ह्या साऱ्या गोष्टीत ते इतके बुडून गेलेले असतात की, आपल्या कामधंद्याविषयी पत्*नीबरोबर बोलण्यासही त्यांना वेळ उरत नाही. साहजिकच स्त्रि-पुरूषामधील परस्पर सामंजस्य, उरतच नाही. असे जोडपे मग लैंगिक - सुख सहजतेने कसे घेऊ शकेल?
एखाद्या दिवशी त्याच्या धंद्याव्यवसायात त्याचे काम बिघडले. बिनसले तरीही त्याची कामेच्छा कमी होते. याउलट आपल्या कार्यक्षेत्रात तो यशस्वी ठरला, खुशीत असला तर त्याची समागमची इच्छा उफाळून येते.
३. शारीरिक व मानसीक ताणतणाव
अवास्तव शारीरिक श्रम, ताण, समागमाची इच्छा यामुळे कमी होते. ह्या वस्तुस्थितीचा विचार केल्यास आपण अशा महत्वाच्या मुद्यापर्यंत येऊन पोहोचतो, की आपल्या समाजातील मध्यवयीन पुरूष स्वत:च्या शारीरिक तंदुरूस्तीबाबत जागरूक नसतात. उत्तम आरोग्य जोपासण्याबद्दल बेफिकिर असतात.
त्यामुळे आठवडाभर काम उपसल्यावर शनिवार, रविवार - सुट्*टीचे दिवससुध्दा करमणूक, सहली अशासाठी कारणी लावले तरी त्यांची दमछाक होते. अशी स्थिती विषेशकरून पन्नाशीपुढील पुरूषाची होते. त्यामुळे शारीरिकदृष्ट्या फारसा ‘फीट’ नसलेला कोण्ताही पुरूष सततच्या शारीरिक श्रमाने लैंगिक जीवनात उत्तेजित होऊ शकत नाही. शारीरिक अतीश्रमाने नंतरचे २४ ते ४८ तास तर त्याला समागमाची उत्कट ओढ वाटतच नाही.
ऑफिसमधल्या ताणतणावाची परीणीती मानसिक थकव्यात होते व मग हळुहळू त्याला शारीरिक दृष्ट्या गळून गेल्यासारखे वाटू लागते. वाढत्या वयाबरोबर त्याची जास्तीतजास्त मानसीक उर्जा खर्ची पडत जाते व त्याबरोबरच वैयक्तिक, कौंटुबिंक, आर्थिक, व्यावसायीक अडचणीमुळे तो कातावून जातो. त्यावेळी तर त्याची लैंगिक - भावना उद्दीपीत होतच नाही, पण त्यानंतर काही काळपर्यंत तो समागमोस्तुक राहू शकत नाही. त्यामुळे एक महत्वाची गोष्ट आपण जाणुन घेतली पाहिजे ती ही की, शारिरिक थकव्यापेक्षा मानसिक थकवा लैंगिक भावनांच्या जास्त आड येतो.
४. खाण्याचा व अपेयपानाचा अतिरेक
खाण्यावर व अपेयपानावर निर्बंध नसेल तर अशा पुरूषांची कामेच्छा मंदावत जाते. मद्याच्या अंमलाखाली असणाऱ्या पुरूषांमध्ये संभोगाच्यावेळी लिंगाचे उद्दीपनही होत नाही व अशावेळी पन्नाशीच्या पुरूषांमध्ये नपूंसकत्वाची भावना रूजू लागते.
५. तत्कालीन किंवा दीर्घकालीन अशा शारीरिक किंवा मानसीक उणीवा किंवा विकलांगता
मानसीक व शारीरिक विकलांगतेमुळे स्त्री-पुरूषांच्या लैंगिक सहवासात ताणतणाव निर्माण होतात. पती शारीरिक दृष्ट्या विकलांग असेल तर त्याच्या पत्*नीमध्ये लैंगिक जीवनात असमाधानाची भावना निर्माण होते. याउलट पत्*नीमध्ये शारीरिक असमर्थता असेल तर पुरूष लैंगिक दृष्ट्या असमाधानीच राहतो. असे म्हणता येणार नाही कारण सध्याच्या समाजरचनेत पुरूषाला लैंगिकतेच्या इतर अनेक वाटा उपलब्ध होतात.
६. लैंगिक अपयशाची भीति
वर दिलेल्या काही कारणांमुळे आपण आपल्या जोडीदाराचे लैंगिक अनुभवानंतर समाधान करू शकू किंवा नाही ह्या भीतीपोटीच काही स्त्रीपुरूष संभोगक्रियेपासुन दूर राहतात. एखाद्या वेळी स्वत:च्या नंपूसकत्वाचा अनुभव आल्यावर पुन्हा त्या लाजिरवाण्या अनुभवाला सामोरे जाऊन आपला पुरूषी अहंकार (Ego) दुखावला जाण्यापेक्षा एकूणच या प्रकारापासून लांब राहीलेले बरे असाही विचार काही पुरूषांच्या मनात बळावतो.
आपल्या जोडीदाराबद्दल आपल्याला राग किंवा तिरस्कार असल्यामुळे आपण लैंगिक अनुभव घेऊ शकत नाही.
अशीही कारणे पुढे केली जातात. त्यामुळे लैंगिक उत्तेजनासाठी कित्त्येक पुरूष आपल्यापेक्षा कमी वयाच्या स्त्रीयांकडे वळताना शास्त्रीय कार्यकारणभाव विचारात घेतल्यास असा निष्कर्ष काढता येईल, की पुरूषांच्या खोल अंतर्मनात कोठेतरी आपली लैंगिक क्षमता शक्ती पुनरूज्जीवन करण्याची ऊर्मी असते. आपली लैंगिक ताकद, जोम, अद्यापी टवटवीत असल्याचा आभास ते निर्माण करतात.
बाहेरख्याली पुरूषांमुळे त्यांच्या बायका स्वत:ला पराभूत समजतात. त्यांच्यात एक प्रकारची उदासीनता निर्माण होते. सारासार विचार करूनही अशा स्त्रीया मग आपणहून उत्स्फूर्तपणे आपल्या पतींकडून समागमासुख मिळण्याबाबत सांशक राहतात, मग त्यांच्या मनातील लैंगिकक्रियांसंबंधाची आत्मीयता, समर्पणाची भावना कमी कमी होत जाते व उरतो तो फक्त विवाहामुळे मिळालेला अटळ व्यवहार! अशा रीतीने प्रौढ पुरूष त्याच्या पत्*नीकडून चेतवला गेलाच नाही तर त्याचीही समर्पणवृत्ती संपुष्टात येते.
ह्या साऱ्याचा निष्कर्ष थोडक्यात असा मांडता येईल, की वयस्कर जोडप्यांनी आपल्या शरीराचे व मनाचे सवंर्धन उत्साहीवृत्तीने करून लैंगिक अनुभवामध्ये वैवाहिक जीवनातील कामोत्सुक वातावरण सदाबहार राहील, अशा पध्दतीची निकोप, आनंदी वातावरणनिर्मिती केली तर आपले लैंगिक आयुष्य वयाच्या ८० व्या वर्षापर्यंत टिकून राहील.